|
ERGİMEYEN TUNGSTEN
ELEKTROD İLE SOY GAZ KORUMASINDA
ARK KAYNAĞI ( TIG ) |
|
| |
|
|
|
|
| |
A. GİRİŞ |
|
 |
|
|
|
Soy gaz koruması
altında ergimeyen tungsten elektrod ile yapılan ark kaynak yöntemi ( TIG
veya GTAW olarak adlandırılır ) kaynak için gerekli ergime ısısının ana
malzeme ile ergimeyen elektrod arasındaki elektrik arkıyla oluşturulduğu
yöntemdir. Elektrik akımını ileten elektrod tungsten veya tungsten
alaşımıdır. Kaynak bölgesi, kaynak banyosu ve tungsten elektrod havanın
kötü etkisinden torç ‘ tan kaynak bölgesine gönderilen soy gaz ile
korunur. Bu yöntemde ana malzemeler ergitilerek ilave metal kullanarak
veya kullanmadan kaynak yapmak mümkündür. |
|
| |
B. KAYNAK DEVRESİ |
|
|
|
|
 |
1. Güç kaynağı
(Kaynak Makinesi)
2. Torç ve torç kablosu
3. Kaynak teli
4. Gaz tüpü ve basınç düşürücü
5. Şase kablosu ve pensesi
6. Su soğutma ünitesi
|
|
| |
|
|
|
|
| |
1. Güç Kaynağı (Kaynak
Makinesi) |
|
 |
|
|
|
Güç
kaynağının amacı ana metal ile tugsten elektrod arasında oluşturulan
elektrik arkı için ark akımının devamlılığını sağlamaktır. Güç
kaynağının içinde mekanik ( manyetik şönt ) veya elektronik ( tristör
veya inverter sistem ) akım ayarlama mekanizmaları vardır. Güç
kaynaklarını 2 kategoriye ayırabiliriz. |
|
| |
a) Alternatif akım
( AC ) güç kaynakları
Güç kaynağından, güç kaynağının çeşidine göre kare dalga çıkış akımı
sanayide 20 ile 200 kez veya daha fazla tekrarlanacak şekilde
alınabilir. Bu şebekedeki alternatif akım, sinüs dalganın bir veya iki
mekanizmayla kare dalga kaynak akımına çevrilmesiyle elde edilir. |
|
| |
|
|
|
|
|
|
 |
|
 |
|
| |
|
|
|
|
| |
b)
Doğru akım ( DC ) güç kaynakları
Güç kaynağı
akım çıkış karakteristiği sürekli ( sabit ) dalga şeklindedir. Bu
karakteristik redresör tarafından şebeke alternatif akımının ( AC ),
doğru akıma ( DC ) çevrilmesiyle edilir. Şayet doğru akım ( DC ) güç
kaynağı kullanılıyorsa, bundan sonraki sınıflandırma kaynak edilecek
malzemenin kutuplama şekline göredir. |
|
| |
i)
Düz
kutuplama
Düz kutuplamada
kaynak kablosu ve elektrod pensesi güç kaynağının negatif ( - )
çıkışına, şase kablosu ve şase pensesi güç kaynağının pozitif ( + )
çıkışına bağlanır. Bu durumda elektronlar elektrodtan ana malzemeye
doğru akarak ergime sağlanır. Bu TIG yönteminde en sık kullanılan akım
sistemidir, alüminyum gibi hafif metaller hariç diğer kaynaklanabilen
malzemelerin kaynağında iyi kaynaklanabilirlik sağlar. Doğru akım düz
kutuplamada ters kutuplamaya göre dar ve derin, nüfuziyetli kaynaklar
elde edilir.
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
 |
|
| |
ii)
Ters
kutuplama
Düz kutuplamada
kaynak kablosu ve elektrod pensesi güç kaynağının pozitif ( + )
çıkışına, toprak kablosu ve toprak pensesi güç kaynağının negatif ( - )
çıkışına bağlanır. Bu tür güç kaynağı çok nadiren kullanılır. Çünkü
nüfuziyeti çok düşük, yayvan kaynaklar elde edilir. Ters kutuplamada ısı
elektrodun üzerinde yoğunlaştığından dolayı, elektrodun yanmaması ve
zarar görmemesi için çok düşük akım değerleri seçilmelidir. Bu nedenden
dolayı çok nadir kullanılır. |
|
| |
|
|
|
|
| |
2..Torç
ve Torç Kablosu |
|
|
|
|
Torç elektrik arkını
oluşturacak tungsten ucu sabitleyici fonksiyonundadır ve torç kablosuna
birleştirilmiştir. Torç kablosu kaynak koruyucu gazı gerektiğinde
soğutma hortumlarını ileten ve elektriksel kabloların makinayla
irtibatını sağlayan düzenektir.
Kullanım amacına göre
torçlar gaz soğutmalı veya su soğutmalıdır. Kaynak akımının 200 ampere
kadar olduğu kullanımlarda gaz soğutmalı, 200 – 500 ampere kadar olduğu
kullanımlarda ise su soğutmalı torçlara ihtiyaç duyulur. |
.gif) |
|
| |
|
|
|
|
| |
3. Kaynak Telleri |
|
|
|
| |
Malzeme cinsi, malzeme
kalınlığı, birleşme dizaynı ve kaynaktan istenen özellikler ilave metal
seçiminde göz önünü alınması gereken özelliklerdir. Bazı durumlarda
ilave metale ihtiyaç duyulmayabilir. İlave metal ana malzeme ile benzer
kimyasal özelliklerde ve kaynak banyosunda aynı özellikleri sağlayacak
şekilde olmalıdır. |
|
| |
|
|
|
|
| |
4.Gaz Tüpü ve Basınç Düşürücü |
|
|
|
|
|
Sistem şunları
içermektedir.
- gaz tüpü ( gaz kaynak bölgesini atmosferin kötü etkisinden korumalı ve
akış sırasında torcu soğutmalı )
- Basınç düşürücü
a ) tüpün içindeki gaz miktarını gösteren basınç manometresi
b ) regülatör
c ) gaz akış miktarını gösteren manometre
- kaynakçının ihtiyacına göre gaz akışını kontrol etmesine yarayan
selenoid valf |
 |
|
| |
|
|
|
|
| |
5 .
Şase kablosu ve pensesi |
|
|
|
| |
Şase
kablosu ve pensesi elektriksel devreyi tamamlamak için ana malzemeye
yapılan güç kaynağı bağlantısıdır. Kaynak akımına göre uygun kablo
kesiti ve uzunluğu seçilmelidir. |
|
| |
|
|
 |
|
| |
6 .
Su soğutma ünitesi |
|
|
|
|
Su
soğutma ünitesi torcu soğutmaya yarayan düzenektir. Yüksek kaynak akımı
değerlerindeki çalışmalarda torç su ile soğutularak aşırı ısınması
önlenir. Su, soğutma ünitesi içindeki devir daim pompası ile torç içinde
sürekli olarak dolaşır. |
|
| |
C. KORUYUCU GAZLAR |
|
| |
1.
Genel |
|
|
|
|
|
Koruyucu gazların ana
amacı kaynak bölgesinde havanın yerini alarak kaynak banyosunu havanın
kötü etkisinden korumaktır. İlave metalin ( şayet kullanılıyor ise ) ucu
gaz koruması içinde olmalıdır. Koruyucu gazın fiziksel ve kimyasal
özellikleri ana malzemeye göre kaynak metalinde farklı etki gösterir.
Argon, helyum, argon-helyum veya argon-hidrojen karışımları TIG
kaynağında kullanılan koruyucu gazlardır. Koruyucu gazlarda en önemli
özellik bu gazların olabildiğince saf olmasıdır. Şayet gazların içinde
herhangi istenmeyen bir kirlilik söz konusu olur ise bu durum kaynak
metalinde kalitesizlikler ortaya çıkarabilir. Argon korumasında yapılan
kaynaklarda ark kararlıdır ancak kaynak banyosu soğuktur, bu nedenden
ötürü ince parçaların kaynağı için uygundur. |
 |
|
| |
Argon genel kullanım
gazıdır. Çünkü helyuma göre çok ucuzdur. Helyum korumasıyla yapılan
kaynakta ortaya çıkan ısı argona göre daha yüksektir. Bu nedenden ötürü
yüksek ısıl iletkenliğe sahip malzemelerin kaynağında helyum
kullanılmalıdır.
Helyum havada daha hafif bir gaz olduğu için kaynak banyosunda yeterli
korumayı sağlamak için argon gazına göre daha fazla miktarda kullanmak
gereklidir.
Argon - helyum karışımları gaz korumasından ortak koruma özellikleri
istendiği zaman kullanılır. |
|
| |
|
|
|
| |
D.
TÜKENMEYEN ELEKTRODLAR |
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
Satılan çok çeşitli
tükenmeyen elektrod vardır.
- Saf tungsten elektrodlar. Bu elektrodlar düşük akım
şiddetlerinde ve ark daha kararlı olduğu için alternatif akımda
kullanılır. Maliyet olarak en ucuz elektrodlardır.
- Tungsten – toryum elektrodlar. Bunlar yüksek akım şiddetlerine
dayanıklıdır. Arkın başlaması kolaydır ve ark kararlıdır. Bu elektrodlar
çeliklerin doğru akım düz kutuplamalarında tercih edilir.
- Tungsten – zirkonyum elektrodlar. Bu elektrodlar alüminyum,
magnezyum ve alaşımlarının düşük ve orta akım şiddetlerindeki elle
yapılan ( manuel ) kaynaklarında tercih edilir.
- Seryum elektrodlar. Yüksek elektron yayılımı ve iyi nüfuziyet
sağlayan, aşınma dirençli elektrodlardır. |
|
| |
|
|
| |
E. ARK BAŞLATMA SİSTEMLERİ |
|
| |
|
|
|
|
|
|
a ) Yüksek frekans
ile arkı başlatma
Ark yüksek frekans ünitesi tarafından oluşturulur. Bu mekanizma, arkı
belli bir mesafeden oluşturabilecek en düşük güç kaynağı şeklinde
olmalıdır. Yüksek frekans ile başlatmada üzerinde akım komut tetiği
bulunan genel kullanım torçlarına ihtiyaç duyulur.
b ) Pilot arkı ile arkı başlatma
Ark tungsten elektrod ile torç nozulu arasında oluşturulur. Düşük akım
ile oluşturulan bu ark, kaynak arkının başlaması için iletken bir bölge
meydana getirir ve kaynak arkı başlar.
c ) Temas ettirip kaldırarak arkı başlatmak
Tungsten elektrod malzemeye temas ettirilir, bu konumda sistemde
tungsten elektroda zarar vermeyecek ancak ısınmasını sağlayacak bir akım
söz konusudur. Tungsten elektrodu kaldırarak malzemeyle temasını
kestiğimiz zaman makina bunu kısa devre olarak algılar ve akımı kaynak
akım değerine yükseltir. Teması kestiğimiz an yapılan ateşlemeyle ark
oluşur. Sistemde yüksek frekans yoktur.
d ) Sürtme ile arkı başlatma
Burada ark tungsten elektrodun malzemeye sürtülmesiyle ( kibrit yakar
gibi ) oluşan kısa devre sonucunda başlar. Kaynak kalitesi açısından
uygun değildir. Tungsten elektroddan sürtme ve yüksek ısı sonucunda
kopan parçalar kaynak metaline geçerek çatlak oluşumuna sebep olur. |
|
| |
|
|
|
|
| |
E. TIG YÖNTEMİYLE
KAYNAKLANABİLEN MALZEMELER |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
Bu yöntem ana olarak
paslanmaz çeliklerin, alüminyum ve alaşımlarının, titanyum ve
alaşımlarının, nikel ve bakır kaynağında kullanılır. Paslanmaz çelikler
doğru akım elektrod negatif ( - ) kutuplamada kullanılır.
Malzeme kalınlığının 2.5 mm ‘ ye kadar olduğu durumlarda ilave metal
olmaksızın kaynak yapılabilir. Daha kalın malzemelerde ana malzemeye
uygun kaynak ağzı açılmalı ve uygun çaplı ilave metal kullanılmalıdır.
Paslanmaz çelikler ile yapılan imalatlarda bunlara uygun yardımcı imalat
malzemeleri, paslanmaz tel fırça gibi, kullanılmalıdır. |
 |
|
| |
Alüminyum ve
alaşımları alternatif akımda kaynak edilir. Güzel kaynak dikişleri için
yüksek frekanslı güç kaynaklarına ihtiyaç duyulur. Şayet malzeme
yüzeyinde yüksek oksidasyon söz konusu ise mekanik ( fırça veya taşlama
) veya kimyasal temizlemeyle bu oksidasyon tabakası temizlenmelidir.
Benzer şekilde malzeme kalınlığının 2.5 mm ‘ye kadar olduğu durumlarda
ilave metal olmaksızın kaynak yapılabilir. Daha kalın malzemelerde ana
malzemeye uygun kaynak ağzı açılmalı ve uygun çaplı ve uyumlu ilave
metal kullanılmalıdır.
Karbonlu çelikler ve çelik alaşımlarında, nikel ve nikel alaşımlarında,
bakır ve bakır alaşımlarında, titanyum ve değerli metallerde argon
atmosferinde doğru akım düz kutuplama kullanılır. |
|